Môsê, Êlia và Chúa Giêsu:
Tại sao tất cả các vị ở cùng với nhau
trong cuộc Biến Hình?
Tác giả: Daniel Esparza
Nguồn: aleteia.org
Chuyển ngữ: Phêrô Phạm Văn Trung
WHĐ (4.8.2020) – Sự tập họp khác
thường này có ý nghĩa cánh chung sâu sắc. Và nhìn vào một từ duy nhất
trong tiếng Hy Lạp gốc có thể giúp giải mã điều đó.
Biến hình, sự kiện
duy nhất trong đó Chúa Giêsu xuất hiện rạng rỡ trong vinh quang trên núi, cùng
với Môsê và Êlia, được mô tả một cách tinh tế trong các Tin Mừng nhất lãm
(Mátthêu, Máccô và Luca), được đề cập trong Thư thứ hai của Thánh Phêrô và,
theo một số người, kín đáo ám chỉ trong sách Tin Mừng Thánh Gioan (“Chúng tôi
đã được ngắm vinh quang của Ngài, vinh quang như của Con một tự nơi
Cha”,...Gioan 1: 14), Gioan là một trong ba sứ đồ (với Phêrô và Giacôbê) đã chứng kiến phép lạ
này.
Biến hình được
coi là một trong năm cột mốc của cuộc đời Chúa Giêsu theo các Tin mừng, bên cạnh
Bí tích Rửa tội, Đóng đinh, Phục sinh và Thăng thiên. Là khoảnh khắc mà bản
tính thần linh của Chúa Giêsu thể hiện qua
(hoặc, có lẽ chính xác hơn là, trong),
bản tính con người của Ngài (do đó ngụ ý tiên báo sự Phục sinh của Ngài, “thấy
trước” thân xác được tôn vinh), các mô tả về sự Biến hình trong suốt lịch sử đã
đóng vai trò như một hình mẫu cho các trình thật sinh động sau này của sự Phục
sinh, cho thấy đoạn văn này không thể được hiểu đầy đủ trừ khi được xem xét
trong bối cảnh cái chết của Chúa Giêsu (và chính cái chết thất bại của
Ngài). Đoạn văn này chắc chắn cũng cần được đọc theo cách chú giải dụ ý,
khi nhấn mạnh rằng các tín hữu cũng cần phải biến hình thông qua hành động của
Chúa Thánh Thần.
Nhưng Chúa Giêsu
và ba sứ đồ này (Gioan, Phêrô và Giacôbê) không phải là những nhân vật duy nhất
tham gia vào cảnh tượng này. Môsê và Êlia đang làm gì ở đây, khi nói chuyện
với Chúa Giêsu?
Chúng ta có thể
cách nào đó dễ dàng hiểu được sự hiện diện của Môsê. Một mặt, việc Biến
hình xảy ra sau khi Chúa Giêsu đã cho đám đông người đói khát ăn no khi Ngài
làm các ổ bánh và mấy con cá biến ra nhiều, khiến chúng ta nhớ đến dân Ítraen
được nuôi bằng manna khi được Môsê dẫn đi trong hoang địa. Ngoài ra, Sách
Xuất hành (34: 29 - 35) cho chúng ta biết rằng khi Môsê từ núi Sinai đi xuống
mang theo Mười Điều răn, “khuôn mặt của Ông sáng chói” (trên thực tế, đoạn văn
này thường được gọi là “khuôn mặt sáng chói của Môsê”) giống như khuôn mặt của
Chúa Giêsu đã “sáng chói như mặt trời” trong suốt cuộc Biến hình. Những
tương đồng này chắc chắn có ý nghĩa sâu sắc và rõ ràng không chỉ đối với các
tác giả của các sách Tin Mừng, mà còn cho những độc giả đầu tiên của các sách
Tin Mừng đó.
Nhưng có một chi
tiết thú vị hơn ở đây: Tin mừng Luca (9: 28-36) cho biết thêm rằng Chúa Giêsu,
Môsê và Êlia đang nói về sự ra đi của Ngài (nghĩa là của
Chúa Giêsu), “mà Ngài sắp sửa hoàn thành tại Giêrusalem”. Từ Hy Lạp mà
Luca sử dụng cho “sự ra đi” trong bản
gốc là exodos, một sự ám chỉ rõ
ràng đến cuộc xuất hành của Môsê ra khỏi Ai Cập. Ở đây, tác giả cung cấp một
bài đọc rõ ràng về lịch sử cứu độ như đi từ sự giải phóng của Môsê đến sự giải
phóng do Chúa Giêsu trao ban. Nhưng còn Êlia thì sao?
Đây là một gợi ý:
Êlia cũng “đã ra đi”.
Theo truyền thống,
sự hiện diện của Môsê và Êlia trong Biến hình đã được hiểu là tóm tắt “Lề Luật
và các Tiên tri”, hiện đang được hoàn thành trong và bởi cuộc đời của Chúa
Giêsu, Đấng Mêsia. Môsê rõ ràng là đại diện cho Lề Luật, trong khi các
Tiên tri được đại diện bởi Êlia. Nhưng tại sao lại là Êlia mà không phải,
giả dụ như Isaia, Ôsê, hay thậm chí là Gioan Tẩy Giả, thường được coi là “Tiên
tri cuối cùng của Cựu Ước”?
Thật ra, theo
Giáo lý Giáo hội Công giáo, Gioan Tẩy Giả còn “hơn một nhà tiên tri”. Giáo
lý nói tiếp, trong ông “Chúa Thánh Thần kết thúc việc Ngài nói qua các tiên
tri. Gioan hoàn tất chu kỳ các
tiên tri bắt đầu từ Êlia”. Đây chính xác là những gì chúng ta tìm thấy
trong Tin mừng Mátthêu (11: 13-14): “Vì các tiên tri hết thảy và Lề luật cho đến
Gioan đã nói tiên tri. Và nếu các ngươi muốn nhận, thì chính ông là Êlia phải đến.” Nhưng tại
sao Êlia vẫn “phải đến”, nếu Gioan Tẩy Giả là Êlia “mới” là người đã đến rồi?
Và tại sao bây giờ ông lại nói chuyện với Chúa Giêsu?
Sách thứ hai Các
Vua nói với chúng ta rằng vị tiên tri đã không chết, mà là vào thiên đàng “bằng
lửa” và vẫn còn sống, “trong một cơn lốc”, đã được mang đi trong một cỗ xe lửa. Cùng
với Ênốc và Đức Trinh Nữ Maria, ông là nhân vật Kinh thánh duy nhất khác được
đưa lên thiên đàng cả thân xác. Đoạn văn này được gọi là “sự ra đi của
Êlia”, và cũng được hiểu là báo trước sự Thăng thiên của Chúa Giêsu lên Thiên
đàng mà vẫn còn sống, một khi đã được phục sinh. Điều đó có ý nghĩa là
Êlia và Môsê lúc đó là hai nhân vật cũng đang thảo luận về sự ra đi (exodos) của chính Chúa Giêsu.
Cũng vậy, sự trở lại của Êlia, một mình nó, có ý nghĩa cánh chung sâu
sắc (cả trong tiếng Do Thái và trong các sách Kinh thánh Kitô giáo), vì Êlia có
trước Đấng Mê-si-a, và “sự ra đi” của ông, tiên trưng sự ra đi của Chúa Giê-su:
sách tiên tri Malakia (nhà tiên tri cuối cùng trong Cựu Ước trong Kinh thánh
Kitô giáo, và là cuốn sách khép lại lối văn chương tiên tri) nói rằng Êlia sẽ
được gửi trở lại trái đất “trước khi ngày trọng đại và khủng khiếp của Đức Chúa
lại đến”. Theo truyền thống, người ta cho rằng sự hiện diện của Êlia trong
cuộc Biến hình củng cố việc hoàn thành lời của tiên tri Malakia, là lời đã được
thực hiện trước đó nơi Gioan Tẩy Giả, như thể đóng ấn cho lời tiên tri đó.